สิ่งที่ไม่มีใครบอกเรื่องปฐมพยาบาลไก่ชน

สิ่งที่ไม่มีใครบอกเรื่องปฐมพยาบาลไก่ชน

การปฐมพยาบาลไก่ชนเบื้องต้นต้องเริ่มจากการหยุดกิจกรรม แยกไก่ออกจากความวุ่นวาย และประเมินการหายใจก่อนแตะต้องบาดแผล สนามไก่ชนขอเน้นว่าแนวทางนี้เหมาะกับผู้เลี้ยงในประเทศไทย ใช้ช่วยประคองอาการระหว่างรอสัตวแพทย์ ไม่ใช่การรักษากระดูกหักหรือแผลลึกให้หายเอง จุดสำคัญมี 4 ตัวเลขที่ต้องจำ: 5 นาทีแรกสำหรับควบคุมเลือด, 10 นาทีสำหรับเฝ้าดูการหายใจ, 24 ชั่วโมงสำหรับติดตามอาการ และ 72 ชั่วโมงสำหรับประเมินการติดเชื้อ ห้ามกรอกน้ำหรือยาเข้าปากไก่ที่ซึม เพราะอาจสำลักเข้าปอดได้ แผลทะลุช่องอก ขาผิดรูป เลือดไหลไม่หยุดเกิน 10 นาที หายใจลำบาก หรือหมดสติ ต้องพบสัตวแพทย์ทันที การแยกกักอย่างน้อย 14 วันหลังสัมผัสไก่ป่วยยังช่วยลดความเสี่ยงโรคติดต่อ ควรเตรียมชุดปฐมพยาบาลและบันทึกเวลา อาการ และการดูแลทุกครั้ง

เมื่อเกิดเหตุ ต้องจัดลำดับให้ถูก เพราะการจับผิดท่าเพียงครั้งเดียวอาจทำให้เลือดออกมากขึ้นหรือกระดูกเคลื่อนจนเส้นประสาทเสียหาย การปฐมพยาบาลไก่ชนเบื้องต้นจึงไม่ใช่การใช้ยาสารพัดตามความเชื่อ แต่เป็นการลดความเสี่ยงด้วยขั้นตอนที่ตรวจสอบได้ หากเป็นเหตุจากการปะทะ การฝึกหนัก หรืออุบัติเหตุ ให้จดเวลาที่เกิดเหตุและถ่ายภาพตำแหน่งบาดเจ็บไว้เพื่อส่งให้สัตวแพทย์ประเมินภายหลัง อย่าปล่อยไก่เดินกลับเข้าฝูง เพราะอาจถูกจิกซ้ำและทำให้แผลปนเปื้อน ในประเทศไทย กรมปศุสัตว์มีข้อมูลด้านโรคระบาดและการควบคุมสัตว์ปีกที่ควรตรวจสอบเมื่อมีไก่หลายตัวเริ่มซึมหรือเสียชีวิตผิดปกติ อ่าน คู่มือสังเกตอาการไก่ป่วยและการแยกกัก ก่อนตัดสินใจรักษาเอง

ต้องการทบทวนขั้นตอนฉุกเฉินแบบเป็นระบบหรือไม่

เรียนรู้เพิ่มเติม

ถ้าเลือดออกหรือมีแผลเปิด ควรทำอย่างไร?

หากไก่ชนมีเลือดออก ให้ใช้ผ้าก๊อซสะอาดกดแผลต่อเนื่อง 5–10 นาที แยกไก่ออกจากฝูง และส่งต่อสัตวแพทย์เมื่อเลือดไม่หยุด แผลลึก หรืออยู่ใกล้ตา ปาก คอ ช่องอก และข้อ การเช็ดเลือดซ้ำทุกไม่กี่วินาทีจะรบกวนลิ่มเลือดและทำให้เลือดออกนานกว่าเดิม

สวมถุงมือชนิดใช้แล้วทิ้งก่อนจับตัวไก่ จากนั้นใช้ผ้าขนหนูห่อช่วงปีกอย่างหลวม ๆ ให้ศีรษะอยู่ในท่าธรรมชาติ อย่าบีบทรวงอก เพราะนกต้องขยับกระดูกอกเพื่อหายใจ และอย่าจับไก่นอนหงายเป็นเวลานาน ขั้นตอนที่ปลอดภัยมีดังนี้

1. ใช้ผ้าก๊อซหรือผ้าสะอาดกดตรงจุดเลือดออกอย่างสม่ำเสมอ 5–10 นาที
2. หากผ้าชุ่มเลือด ให้เพิ่มผ้าชั้นใหม่ด้านบน ห้ามดึงชั้นแรกออก
3. ล้างรอบแผลด้วยน้ำเกลือปราศจากเชื้อ หรือน้ำสะอาดไหลเบา ๆ
4. เช็ดผิวรอบแผลให้แห้ง แล้วปิดด้วยผ้าก๊อซที่ไม่รัดแน่น
5. บันทึกเวลา สีเลือด กลิ่นบาดแผล และพฤติกรรมการหายใจ

ห้ามใช้แอลกอฮอล์เข้มข้น ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ ยาฆ่าเชื้อที่ไม่ได้ระบุสำหรับสัตว์ หรือผงห้ามเลือดในแผลลึกโดยไม่ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ เพราะอาจทำลายเนื้อเยื่อและทำให้สัตวแพทย์ประเมินแผลยากขึ้น แนวทางการดูแลบาดแผลของ คู่มือสัตวแพทย์เมอร์ค เน้นการประเมินความลึก สิ่งแปลกปลอม และการติดเชื้อ ไม่ใช่เพียงทำให้เลือดหยุด

จุดที่คนเลี้ยงมักพลาดคือการเทยาฆ่าเชื้อเข้ารูแผล การเย็บแผลเอง และการให้ยาปฏิชีวนะของคนตามน้ำหนักตัวโดยเดาเอง ยากลุ่มแก้ปวดบางชนิด เช่น พาราเซตามอลหรือไอบูโพรเฟน อาจเป็นอันตรายต่อสัตว์ปีกเมื่อใช้ผิดขนาด และการหยุดยาก่อนกำหนดเพิ่มความเสี่ยงเชื้อดื้อยา หากแผลถูกเดือยหรือของแหลมแทง อาจมีความเสียหายใต้ผิวหนังแม้รูภายนอกเล็กเพียง 2–3 มิลลิเมตร ดังนั้นแผลขนาดเล็กไม่ได้แปลว่าปลอดภัย หากพบผิวบวมร้อน กลิ่นเหม็น หนอง ซึม ไม่กินอาหาร หรือหายใจเร็วขึ้นภายใน 24–48 ชั่วโมง ให้ไปคลินิกสัตว์ทันที

หากต้องการดูแนวทางตรวจแผลและการพักฟื้นอย่างละเอียด อ่าน การดูแลไก่หลังบาดเจ็บและหลังใช้แรงหนัก

ถ้าสงสัยขาหักหรือปีกเคลื่อน ควรทำอย่างไร?

เมื่อขาหรือปีกผิดรูป ห้อยผิดธรรมชาติ บวมเร็ว หรือไก่ลงน้ำหนักไม่ได้ ให้จำกัดการเคลื่อนไหวด้วยกล่องเตี้ยที่มีผ้ารองนุ่ม ห้ามดัดเข้าที่ ห้ามนวด และห้ามพันเฝือกแน่นเอง เพราะอาจตัดการไหลเวียนเลือดหรือทำให้กระดูกทะลุผิวหนัง การเอกซเรย์โดยสัตวแพทย์เป็นวิธีแยกกระดูกหักจากข้อเคลื่อนที่แม่นยำกว่า

วางไก่ในกล่องกระดาษแข็งหรือกรงขนส่งที่มีช่องอากาศ ขนาดควรพอให้ยืนหรือนั่งได้ แต่ไม่กว้างจนเดินพล่าน ปูผ้าขนหนูพับ 2–3 ชั้นเพื่อกันลื่น และใช้ผ้าขนหนูม้วนเป็นแนวกันตัวไม่ให้กลิ้ง หากมีแผลเปิด ให้ปิดด้วยก๊อซหลวม ๆ ก่อนเคลื่อนย้าย ห้ามดึงกระดูกหรือวัตถุที่ปักคาออกเอง เพราะการดึงอาจทำให้เลือดออกเพิ่ม ขั้นตอนการส่งต่อควรทำภายในวันเดียว โดยเฉพาะกรณีขาผิดรูป ชาปลายเท้า อุ้งเท้าเย็น หรือมีสีม่วงคล้ำ

• ตรวจปลายเท้าทั้งสองข้างเทียบกันทุก 15–30 นาที
• ดูว่านิ้วเท้ายังอุ่นและมีสีใกล้เคียงปกติหรือไม่
• หากพันผ้าแล้วปลายเท้าเย็น บวม หรือคล้ำ ให้คลายและพบสัตวแพทย์
• ห้ามให้ไก่เดินทดสอบซ้ำ เพราะแรงกดอาจทำให้กระดูกเคลื่อนมากขึ้น

สำหรับไก่ที่มีอาการช็อก อย่าป้อนอาหารหรือน้ำระหว่างทาง ให้รักษาความอบอุ่นพอดี ไม่วางกล่องกลางแดด และโทรแจ้งคลินิกล่วงหน้า สัตวแพทยสภาและโรงพยาบาลสัตว์หลายแห่งแนะนำให้ผู้เลี้ยงแจ้งชนิดสัตว์ อาการ และเวลาบาดเจ็บ เพื่อเตรียมการรับเคสได้เหมาะสม การพักฟื้นหลังรักษาอาจกินเวลา 2–6 สัปดาห์ ไม่ควรกลับไปออกกำลังเพียงเพราะบวมลดลงใน 3 วัน

อย่าปล่อยให้การเดาอาการแทนการตรวจทำลายโอกาสฟื้นตัวของไก่

เรียนรู้เพิ่มเติม

ถ้าไก่ร้อนจัดหรือหอบหลังใช้แรงหนัก ต้องทำอย่างไร?

ไก่ที่ร้อนเกินไปมักหอบ อ้าปาก กางปีก ซึม เดินเซ หรือมีหงอนสีคล้ำ ให้ย้ายเข้าที่ร่มและอากาศถ่ายเททันที ลดความร้อนอย่างค่อยเป็นค่อยไปด้วยน้ำอุณหภูมิปกติ ห้ามใช้น้ำแข็งราดทั้งตัว ห้ามจับนอนหงาย และห้ามกรอกน้ำเข้าปากไก่ที่อ่อนแรง เพราะเสี่ยงสำลักและช็อก

หลังหยุดกิจกรรม ให้ไก่อยู่ในท่ายืนหรือนั่งตามธรรมชาติในพื้นที่เงียบ อุณหภูมิไม่อบอ้าวและไม่มีลมแรงจ่อโดยตรง หากยังรู้สึกตัวดี ให้มีน้ำสะอาดวางไว้ใกล้ปาก แต่ไม่บังคับดื่ม สำหรับการเช็ดตัว ให้ใช้ผ้าชุบน้ำสะอาดบิดหมาดเช็ดบริเวณขา ใต้ปีก และลำคอทีละส่วน แล้วหยุดเมื่ออาการหอบลดลง การลดอุณหภูมิเร็วเกินไปอาจทำให้หลอดเลือดหดตัวและทำให้ร่างกายปรับตัวไม่ทัน

ภายใน 10 นาทีแรก ควรสังเกตการหายใจและการทรงตัว หากยังอ้าปากหอบต่อเนื่อง หงอนคล้ำ ชัก อาเจียน มีเสียงหายใจผิดปกติ หรือไม่ตอบสนอง ให้ถือเป็นภาวะฉุกเฉิน ไม่ควรรอดูถึงวันถัดไป ตามข้อมูลด้านสวัสดิภาพสัตว์ของ สมาคมป้องกันการทารุณสัตว์แห่งสหรัฐอเมริกา การสัมผัสความร้อนสูงอาจทำให้อวัยวะภายในเสียหาย แม้ภายนอกดูฟื้นแล้วก็ตาม จุดที่มักถูกมองข้ามคือความเสียหายอาจแสดงช้าหลังเหตุการณ์ 6–24 ชั่วโมง จึงต้องเฝ้าดูการกินน้ำ อุจจาระ และการหายใจในคืนแรก

ข้อผิดพลาดอะไรที่ควรหลีกเลี่ยง?

ความผิดพลาดที่อันตรายที่สุดคือการเชื่อว่าวิธีพื้นบ้านทุกชนิดปลอดภัย โดยเฉพาะการกรอกเหล้า น้ำสมุนไพร น้ำเกลือเข้มข้น หรือยาคนให้ไก่หลังบาดเจ็บ วิธีเหล่านี้ไม่มีขนาดมาตรฐานสำหรับไก่ชน และอาจทำให้เกิดพิษ สำลัก หรือบดบังอาการจริง อีกข้อคือการให้อาหารทันทีหลังไก่หอบหนัก ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงการสำลักหากการกลืนยังไม่ประสานกัน

“การป้องกันโรคเป็นส่วนสำคัญของการดูแลสุขภาพสัตว์ปีก” เป็นหลักการที่สอดคล้องกับข้อมูลจาก องค์การสุขภาพสัตว์โลก ดังนั้นการแยกไก่เจ็บจากตัวอื่นไม่ใช่แค่ป้องกันการจิกซ้ำ แต่ช่วยเฝ้าดูอาการและลดการแพร่โรคด้วย จัดอุปกรณ์ดูแลแยกจากคอกปกติ ล้างมือหลังสัมผัส และทำความสะอาดพื้นผิวด้วยผลิตภัณฑ์ที่ระบุว่าเหมาะกับโรงเรือนสัตว์ปีก การใช้ยาฆ่าเชื้อควรทำตามฉลากและปล่อยให้พื้นผิวแห้งก่อนนำไก่กลับเข้าไป

รายการที่ไม่ควรทำมีดังนี้

• ไม่ใช้เข็มเจาะก้อนบวมเอง
• ไม่ดึงขนหรือสะเก็ดออกจากแผลโดยไม่จำเป็น
• ไม่พันแผลแน่นจนปลายเท้าหรือปีกเย็น
• ไม่ให้ยาปฏิชีวนะค้างบ้านโดยไม่ปรึกษาสัตวแพทย์
• ไม่ส่งไก่กลับเข้าฝูงก่อนแผลแห้งและกินอาหารได้ปกติ
• ไม่ฝึกซ้อมเพื่อ “ทดสอบใจ” ระหว่างพักฟื้น

ในมุมที่หลายคนไม่อยากฟัง การฟื้นตัวไม่ได้วัดจากการที่ไก่ยังยืนได้เท่านั้น ต้องประเมินการกินอาหาร อุจจาระ น้ำหนัก การหายใจ และการใช้ขาอย่างน้อย 3 วันติดต่อกัน การกลับไปทำกิจกรรมเร็วเกินไปเพิ่มโอกาสแผลเปิดซ้ำและบาดเจ็บเรื้อรัง หากต้องการข้อมูลเรื่องการจัดคอกและสุขอนามัย อ่าน การจัดพื้นที่พักฟื้นไก่ชนให้ลดการติดเชื้อ

ควรตรวจอะไรในช่วง 30 วันหลังบาดเจ็บ?

การติดตาม 30 วันควรแบ่งเป็นช่วง 24 ชั่วโมงแรก, วันที่ 2–7, วันที่ 8–14 และวันที่ 15–30 โดยบันทึกอาหาร น้ำ อุจจาระ น้ำหนัก การหายใจ และการเคลื่อนไหวทุกวัน ช่วง 24 ชั่วโมงแรกต้องเน้นช็อกและเลือดออกแฝง วันที่ 2–7 ต้องเฝ้าดูการติดเชื้อ วันที่ 8–14 ประเมินแผลและการลงน้ำหนัก ส่วนวันที่ 15–30 ให้สัตวแพทย์พิจารณาว่ากลับสู่กิจกรรมเบาได้หรือยัง ไม่ควรใช้ความรู้สึกของผู้เลี้ยงเพียงอย่างเดียวเป็นเกณฑ์

ตารางตรวจที่ใช้งานได้จริงมีดังนี้

1. วันแรก: ตรวจทุก 2–4 ชั่วโมงในช่วงตื่น ดูการหายใจ สีหงอน การตอบสนอง และเลือดซึม
2. วันที่ 2–3: ตรวจแผลวันละ 2 ครั้ง วัดการกินอาหารและดูอุจจาระว่าผิดปกติหรือไม่
3. วันที่ 4–7: ประเมินบวม กลิ่น หนอง และการใช้ขา ห้ามออกกำลังหากยังเจ็บหรือเดินกะเผลก
4. วันที่ 8–14: นัดติดตามหากสัตวแพทย์กำหนด หรือหากแผลไม่แห้งและน้ำหนักลด
5. วันที่ 15–30: เพิ่มการเคลื่อนไหวอย่างช้า ๆ เฉพาะเมื่อกินได้ดี แผลปิด และไม่มีอาการเจ็บ

สัญญาณที่ต้องไปพบสัตวแพทย์ทันที ได้แก่ เลือดไม่หยุดหลังการกด 10 นาที หายใจลำบาก หมดสติ ชัก ขาผิดรูป แผลทะลุช่องอก ตาบอดชั่วคราว อุจจาระมีเลือด หรือไม่กินอาหารเกิน 12–24 ชั่วโมง ในกรณีมีไก่หลายตัวซึมพร้อมกัน อย่าคิดว่าเป็นแค่ผลจากการฝึก เพราะโรคติดเชื้ออาจเริ่มจากอาการคล้ายกัน ควรติดต่อสำนักงานปศุสัตว์ในพื้นที่และแยกอุปกรณ์ทันที

หลังเข้าใจสัญญาณอันตรายแล้ว ควรวางระบบดูแลระยะยาวให้ตรวจสอบได้

เรียนรู้เพิ่มเติม

สรุปการปฐมพยาบาลไก่ชนเบื้องต้น

หลักสำคัญมีเพียง 4 ขั้น: หยุดกิจกรรม แยกไก่ ประเมินการหายใจและเลือดออก แล้วส่งต่อเมื่อมีสัญญาณรุนแรง การกดแผล 5–10 นาที การไม่ดัดขาหักเอง การลดความร้อนอย่างค่อยเป็นค่อยไป และการเฝ้าดูอาการ 24–72 ชั่วโมง เป็นแนวทางที่ลดความเสียหายได้มากกว่าการใช้ยาหลายชนิดโดยไม่มีการวินิจฉัย สนามไก่ชนจึงแนะนำให้ทุกคอกมีผ้าก๊อซ น้ำเกลือ กล่องขนส่ง ถุงมือ เครื่องวัดอุณหภูมิ และเบอร์ติดต่อสัตวแพทย์ประจำพื้นที่

การดูแลที่ดีไม่ใช่การทำให้ไก่กลับไปทำกิจกรรมเร็วที่สุด แต่คือการป้องกันความเจ็บปวด การติดเชื้อ และการบาดเจ็บซ้ำ หากยังมีข้อสงสัย ให้เลือกการส่งต่อแทนการทดลองวิธีใหม่ โดยเฉพาะเมื่อไก่ซึม หายใจผิดปกติ หรือมีบาดแผลบริเวณสำคัญ

อ่านแนวทางสุขภาพสัตว์ปีกเพิ่มเติมก่อนเตรียมอุปกรณ์ประจำคอก

เรียนรู้เพิ่มเติม

คำถามที่พบบ่อย

ถาม: การปฐมพยาบาลไก่ชนเบื้องต้นคืออะไร?

การปฐมพยาบาลไก่ชนเบื้องต้นคือการช่วยลดอันตรายทันทีระหว่างรอการตรวจจากสัตวแพทย์ โดยเน้นหยุดเลือด รักษาการหายใจ จำกัดการเคลื่อนไหว และลดการปนเปื้อนของแผล ขั้นตอนสำคัญคือแยกไก่ไว้ในพื้นที่เงียบ ใช้ผ้าสะอาดกดแผล 5–10 นาที และไม่ให้ยาหรืออาหารหากไก่ซึมมาก ควรบันทึกเวลาเกิดเหตุและอาการทุกระยะ เพื่อให้สัตวแพทย์ประเมินได้เร็วขึ้น

ถาม: ถ้าไก่ชนเลือดออกควรทำอย่างไร?

ควรกดแผลด้วยผ้าก๊อซสะอาดต่อเนื่อง 5–10 นาที โดยไม่ยกผ้าออกตรวจซ้ำทุกไม่กี่วินาที หากผ้าชุ่มเลือดให้เพิ่มผ้าอีกชั้นด้านบน จากนั้นล้างรอบแผลด้วยน้ำเกลือปราศจากเชื้อและปิดแผลหลวม ๆ หากเลือดยังไม่หยุด แผลลึก หรืออยู่ใกล้ตา คอ ช่องอก หรือข้อ ต้องพบสัตวแพทย์ทันที ห้ามใช้ผง ยา หรือสารเคมีเข้มข้นกับแผลลึกโดยพลการ

ถาม: ขาหักกับข้อเคลื่อนของไก่ชนต่างกันอย่างไร?

ขาหักมักมีอาการผิดรูป บวมมาก มีเสียงหรือการเคลื่อนไหวผิดปกติ ส่วนข้อเคลื่อนอาจเห็นขาผิดแนวและลงน้ำหนักไม่ได้ แต่แยกให้แน่ชัดด้วยการตรวจและเอกซเรย์โดยสัตวแพทย์เท่านั้น ระหว่างเดินทางควรจำกัดการเคลื่อนไหวในกล่องที่มีผ้านุ่มรอง ห้ามดัดขา นวด หรือพันเฝือกแน่นเอง เพราะอาจทำให้เส้นเลือดและเส้นประสาทเสียหาย

ถาม: ถ้าไก่ชนหอบหลังใช้แรงหนักต้องแก้ไขอย่างไร?

ให้ย้ายไก่เข้าที่ร่ม อากาศถ่ายเท และปล่อยให้อยู่ในท่าธรรมชาติ โดยมีน้ำสะอาดวางใกล้ตัวหากยังรู้สึกตัวดี ห้ามใช้น้ำแข็งราด ห้ามจับนอนหงาย และห้ามกรอกน้ำเข้าปากไก่ที่ซึม ควรประเมินการหายใจภายใน 10 นาที หากยังอ้าปากหอบ หงอนคล้ำ เดินเซ ชัก หรือไม่ตอบสนอง ให้ไปพบสัตวแพทย์ทันที

ถาม: ต้องใช้ยาอะไรทาแผลไก่ชน?

แผลตื้นสามารถล้างด้วยน้ำเกลือปราศจากเชื้อและปิดด้วยผ้าก๊อซสะอาดได้ แต่การเลือกยาทาแผลหรือยาปฏิชีวนะควรให้สัตวแพทย์เป็นผู้กำหนด แอลกอฮอล์ ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ และยาคนบางชนิดอาจทำลายเนื้อเยื่อหรือเป็นพิษเมื่อไก่เลียเข้าไป ห้ามใช้ยาปฏิชีวนะค้างบ้านตามการคาดเดา เพราะขนาดยาและระยะเวลารักษาขึ้นกับชนิดแผล น้ำหนัก และสุขภาพของไก่

ถาม: ไก่ชนบาดเจ็บต้องพักนานแค่ไหนจึงกลับไปทำกิจกรรมได้?

ระยะพักขึ้นกับชนิดบาดเจ็บ โดยแผลตื้นอาจต้องติดตามอย่างน้อย 3–7 วัน ส่วนกระดูกหักหรือข้อเคลื่อนอาจใช้เวลา 2–6 สัปดาห์หรือนานกว่านั้น ไก่ควรกินอาหารและน้ำได้ปกติ หายใจปกติ แผลปิด ไม่มีบวมร้อน และลงน้ำหนักได้โดยไม่เจ็บก่อนเพิ่มกิจกรรม การกลับไปเร็วเพียงเพราะอาการภายนอกดีขึ้นใน 3 วัน อาจทำให้แผลเปิดซ้ำหรือเกิดความพิการถาวร

ถาม: เมื่อไรควรพาไก่ชนไปพบสัตวแพทย์ทันที?

ควรไปทันทีเมื่อเลือดไม่หยุดหลังการกด 10 นาที หายใจลำบาก หมดสติ ชัก ขาผิดรูป แผลทะลุช่องอก ตาได้รับบาดเจ็บ หรือไก่ไม่กินอาหารเกิน 12–24 ชั่วโมง นอกจากนี้ หากมีไก่หลายตัวซึมพร้อมกันภายในช่วง 24–72 ชั่วโมง ต้องแยกกักและติดต่อสำนักงานปศุสัตว์ในพื้นที่ เพราะอาจเกี่ยวข้องกับโรคติดต่อ ไม่ใช่เพียงความเหนื่อยจากการใช้แรง lang.